رسانه‌هايى كه در اختيار دارند و به كمك منافقانى كه در هر جامعه‌اى ديده مىشوند ، بر مردم مسلّط شده افكارشان را مىدزدند و آنها را فريب داده به دنبال خود مىكشانند . امام عليه السّلام در پايان اين بخش از خطبه مىفرمايد : « اين يكى از چهار گروه است » ؛ ( فهذا أحد الأربعة ) . نكته‌ها 1 . منافقان در عصر رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله كسانى كه با قرآن آشنا هستند به خوبى مىدانند كه در سوره‌ها و آيات مختلف نكوهش شديدى از منافقان شده و اين نشان مىدهد كه آنها جمعيّت كمى نبودند و برنامهء آنها از آنجا شروع شد كه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله به مدينه آمد و مورد استقبال گرم دو قبيلهء بزرگ اوس و خزرج قرار گرفت و حكومت اسلامى تشكيل شد . امّا گروهى كه منافع خود را با ظهور اسلام در خطر ديدند به ظاهر ، اسلام را پذيرفتند ؛ ولى در واقع با پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و آيين او دشمن بودند . با اينكه منافقان سعى در استتار خويش داشتند ، در لحظات حساس كه طوفانهاى سياسى و اجتماعى مىوزيد نقاب از چهرهء آنها كنار مىرفت و شناخته مىشدند ، گاه با كناره‌گيرى از جنگ ، گاه با طرح مسجد ضرار ، گاه با جاسوسى براى مشركان در آستانهء فتح مكّه و گاه از طريق دامن زدن به مسئلهء افك ، چهرهء واقعى خود را نشان مىدادند . مسألهء نفاق بعد از فتح مكّه گسترش بيشترى پيدا كرد ، زيرا ابو سفيان دشمن شمارهء يك اسلام و هواخواهان او از ترس جان ، اسلام را ظاهرا پذيرفتند ؛ ولى هر زمان در انتظار فرصتى براى ضربه زدن به آن بودند .